ЦРКВА, КОНФЛИКТ, ВЛАСТ

Насилство. Тепање. Навредување. Омраза. Која жестина и непомирливост. Дали си со “нас” или си со “нив”? Ако не си наш, тогаш си нивен. Ѓубре. Изрод. Колку е лесно да ги нахушкаш луѓето едни против други:  “збирштина од геј и атеисти ќе се обидат да шират гадости под закрила за грижа на архитектурата на градот, а против изградба на црква”.  Нема место за разговор, нема размена на мислења, нема различни видувања. Тука сме ние, а таму се некои гадинки.

По дефиниција конфликтот е несогласување меѓу различни субјекти во кое страните инволвирани во конфликтот перцепираат загрозување на нивните потреби, интереси или загрижи.

Ако ја погледнеме оваа дефиниција, несомнено е дека случувањата околу узградбата на црква на плоштадот претставуваат конфликт (можат да се издвојат две групи, постојат различни перцепции и вредности, јасно се манифестира чувство на загрозеност и несогласување).

Конфликтите прераснуваат во насилни конфликти вообичаено во ситуација на потполн прекин на комуникацијата меѓу двете групи, потполно отсуство на дијалог, расправа, размена на информации.

Како се случи граѓаните на Македонија да не можат да комуницираат меѓу себе?

Мислам дека насилството во врска со изградбата на црква на плоштадот во Скопје претставува само манифестација на еден многу подлабок конфликт којшто го разјадува општетсвото одвнатре и почнува да станува крајно деструктивен за граѓните.

За да дојде до една вкава ситуација мора да има многу исполнети фактори, многу изоден пат и многу несоодветно постапување и делување од оние кои можеле да го спречат или да го менаџираат конфликтот.

Едноставно кажано, многу елементи се наопаку поставени и не функционираат (или функционираат спротивно на својата суштина) за да се случи ова.

Каде може да се побара проблемот:

1. Отсуствува вистинска демократија и непочитување на законите

Демократските механизми олицетворени во прецизни процедури, правила и критериуми, претставуваат една од браните која современата човечка цивилизација ја смислила за да се намали бројот на насилни или разрушувачки конфликти.

Што значи тоа во случајот со изградбата на црква на плоштадот?

Во демократското општетсво се инсистира на децентрализација на власта за да може процесот на одлучување да се приближи до граѓаните. Тоа значи, можност граѓаните да учествуваат активно во одлуките коишто се од нивни голем интерес. Процесот на демократското одлучување опфаќа: информирање (голем број граѓани добиваат информации за објектот на одлучување), многу дискусија (во текот на која може да се слушнат различните мислења, интереси, загрижи и стравови) и барање решенија кои ќе бидат поволни за што е можно поголем број од граѓаните водејки сметка и за искажаните мислења и ставови на малцинството.

Според Законот за локална самоуправа ова треба да се добие со: референдум (кој сам по себе подразбира процес на дискусии), јавни расправи (кои треба да опфатат што е можно повеќе заинтересирани граѓани со различни видувања на проблемот), стручни расправи (кои треба да ги посочат стандардите, иускуствата, можните алтернативни решенија).

Во услови кога е очигледно дека има конфликт на искажаните интереси и потреби на поголеми групи граѓани, одлуката не смее да се донесе без да се најде алтернатива којашто ќе овозможи разрешување или барем менаџирање на конфликтот.

Наспроти ова, власта (локалната и централната) не ги применуваат ни минимумот демократски процедури коишто им стојат на располагање и стануваат поттикнувачи на конфликтот. Уште повеќе, направени се груби прекршувања на законите и направена е измама во процедурите (лажирано е јавното изложување на промената на деталниот урбанистички план, не се дадени соодветни информации на граѓаните, не е направена вистинска расправа).

Уште повеќе, во примената на законите власта си дозволи нивно прекршување и потполно извртување на значењето на поимот владеење на правото. Тука повторно се враќаме на одлуката на Уставниот суд, меѓутоа и на улогата којашто ја има полицијата. Најочигледно прекршување на законите претставува изјавата:

“ПС Центар ќе ја испита и одговорноста на организаторот во однос на почитување на одредбите од Законот за Јавни собири. Согласно законот, тој е должен да организира редарска служба која би го обезбедувала редот за време на одржувањето на собирот. Исто така организаторот е должен да го прекине одржувањето на јавниот собир ако дојде до загрозување на безбедноста и личната сигурност на луѓето и имотот“. Ако оваа изјава ја ставиме  во контекстот на она што е пренесено во медиумите: Се најавуваат и пријави за организаторот на протестот односно студентите зашто немале редарска служба. За другите не, зашто спонтано се собрале.

Која е пораката која што со ова се испраќа од страна на МВР до граѓаните: немој да организирате протести и да ги пријавувате во согласност со законот. Организирајте се спонтано во неконтролирана маса и не пријавувајте никако собир. Ако делувате според законот ќе најдеме начин како да го употребиме против вас. Ако сте маса, законот не важи за вас.

2. Проблем на финансиите

Вториот елемент кој е наопаку поставен се финансиите.

Објектите коишто се финансираат од буџетот на државата (независно од тоа дали станува збор за локална или за централна власт) мораат да бидат објекти кои се од интерес на граѓаните како плаќачи на даноци. Имено, станува збор за трошење на парите на данчните обврзници и тоа трошење мора да значи задоволување на некој нивни интерес.

Во услови на криза која што Македонија не може да ја надмине веќе 18 години и којашто се манифестира во: највосока невработеност во Европа, најнизок брутопроизвод, најнизок стандард, најнизок квалитет на услуги (здравствени, социјални, образовни), прашањето на инвестиции од поголеми размери претставува многу сензибилно прашање. Проблемот се мултиплицира во услови на глобална криза, кога сите држави усвојуваат рестриктивни мерки во однос на несуштински трошења од буџетот и се обидуваат да ги заштита граѓаните од најсуровите последици на економската криза којашто е во подем.

Тоа значи дека во моментот, насочувањето на трошењето на парите мора да биде во насока пред се на задоволување на егзистенцијалните потреби на граѓаните. Секое трошење на парите кое излегува надвор од претходното задоволување на минималните потреби на граѓаните мора сериозно да се преиспита и да има многу добро образложение.

Во оваа смисла, може да се очекува верските заедници да насочат дел од своите приходи во насока на помош на најзагрозеното население (еднократна помош на семејства, отворени кујни, отворање градинки, помош на самохрани родители и сл.), а не да поддржуваат трошење на буџетските пари за изградба на храмови и верски објекти.

3. Проблемот на верата

И верата е многу наопаку поставена во целиот случај.

Сам по себе ова е многу специфичен проблем. Верата, заедно со етничката припадност претставуваат суштински елементи на градењето на идентитетот на граѓаните. Се базираат на некои базични вредносни принципи на секој човек, во себе содржат многу висок набој на емоции, лесно можат да се канализираат протв препознатлива група од друга етничка заедница или друга вера или уверување.

Во случајот со изградбата на Цркавата направени се неколку потези со кои всушност се злоупотребува верата на начин којшто е спротивен на законите, меѓутоа спротивен и на суштината на верата.

Издвоеноста на државата од црквата (или од конкретна веросиповед) е потполно негирана. Власта се идентификува со една вера (не само во однос на вредносниот систем којшто го промовира) туку и во вршењето на државните функции. Проблемот е многу специфичен. Имено, станува збор за луѓе (во власта, но и меѓу граѓаните), кои тврдат дека припаѓаат на одредена вероисповед без навистина да ги знаат, а камо ли да ги почитуваат вредностите на таа вера.

Незнаењето на базичните принципи на конкретната вера овозможува нејзина најгрда злоупотреба која се сведува на оправдување на криминални активности под превезот на одбрана на верата. Меѓутоа, базичните принципи на верата подразбираат постоење на идеал кој не може да се постигне без соодветна методологија. Методологијата е дел од секојдневното постапување. Секоја постапка на таканаречените верници спротивна на принципите на верата, всушност претставува негирање на верата.

Во конкретниот случај на насилството во име на Бога би издвоила неколку цитати од  Новиот завет:

Покажи бргу добра волја кон твојот противник, додека си уште со него на пат, за да не те предаде противникот на судијата, а судијата на служителот, па да те фрлат во темница.

А Јас пак ви велам: не противете му се на злото; туку, ако некој те плесне по твојот десен образ, сврти му го и другиот.

Ако некој сака да се суди со тебе и да ти ја земе кошулата, остави му ја и наметката.

Ако некој те принуди да одиш со него една милја, ти оди две со него.

Дај му на оној што бара од тебе, и не свртувај се од оној што ти сака на заем.”

“Сте чуле дека било речено: ‘Љуби го својот ближен и мрази го својот непријател’.

А Јас ви велам: Љубете ги своите непријатели и молете се за оние, кои ве гонат;

Зашто ако ги љубите оние, кои ве љубат вас, каква награда имате? Зар и цариниците не го прават тоа исто?

И ако ги поздравувате само своите браќа; што правите особено?Зар не го прават истото и цариниците?

А ти, кога се молиш, влези во својата скришна соба, затвори ја вратата и помоли Му се на твојот Татко, Кој е во тајност; и твојот Татко, Кој гледа во тајност, ќе те награди јавно.”

“А кога се молите, не употребувајте напразни повторувања како народите; зашто мислат дека ќе бидат послушани, заради многуте зборови.

“Зашто, ако вие им ги простите на луѓето нивните престапи, вашиот небесен Татко ќе ви ги прости и вам.

Ако вие не им ги простите на луѓето нивните престапи, ни вашиот Татко нема да ви ги прости вашите.”

„Не судете, за да не бидете судени!

Зашто со каков суд судите, со таков ќе ви се суди; и со каква мерка мерите, со таква ќе ви се мери.”

” Зошто ја гледаш раската во окото на твојот брат, а не ја забележуваш гредата во твоето око?

Или, како ќе му речеш на брата си: ‘Дозволи ми, да ти ја извадам раската од твоето око; а, пак, ете, во твоето око има греда?’

Лицемере, извади ја првин гредата од твоето око, па тогаш ќе видиш јасно, како да ја извадиш раската од окото на брата си.”

Мислам дека треба да се поведе расправа дури и за тоа колку е изградбата на црква навистина во согласност со учењето на христијанството “Или како се сложува Божјиот храм со идолите? Зашто, ние сме храм на живиот Бог, како што рекол Бог: „Ќе живеам во нив и ќе одам сред нив, и ќе им бидам Бог, а тие ќе бидат Мој народ.”

Употребата на насилство во име на верата, создава отпор кон верата и кон верниците,  оневозможува прифаќање на хуманата димензија на верата и најмалку од се овозможува дијалог во кој ќе можат да бидат прифатени потребите и интересите на верниците.

4. Проблем на човековите права

Ова е четвртиот елемент кој е наопаку од она што би требало да биде.

Концептот на човековите права е многу сериозен во нивната заштита токму заради тоа што ограничувањето на основните права претставува една од причините за настанување на конфликти меѓу луѓето. Во моментот кога власта нема да ги примени законите во насока на заштита на основните права и слободи, таа овозможува и поттикнува конфликт кој може да добие сериозни размери.

Концептот на човековите права подразбира постоење и на верување и на уверување. Тие подеднакво се вреднуваат и се прифаќа дека за луѓето имаат еднакво значење од аспект на градењето на идентитетот. Луѓето имаат право да бидат различни, имаат право да кажат дека се различни и имаат право да се однесуваат како различни без за тоа да бидат навредувани, омаловажувани или повредувани.

Во нашите закони постојат заштитни механизми кои не биле употребени.

Според Законот за правната положба на црква, верска заедница и религиозна група:

Правото на слобода на уверување, мисла и совест, ја вклучува слободата на

манифестирање на својата вера или убедување, што сам или заедно со другите,

јавно или приватно го има секој човек (чл. 3)

Токму заради можноста лесно да бидат разбранувани емоциите на луѓето кога станува збор за прашања на верата и уверувањето, во Кривичниот законик постои посебна одредба со која се казнува поттикнувањето на верско нетрпение Според чл 319:  

Тој што со присилба, малтретирање, загрозување на сигурноста, излагање на подбив на националните, етничките или верските симболи, со оштетување туѓи предмети, со сквернавење споменици, гробови, или на друг начин ќе предизвика или ќе разгори национална, расна или верска омраза, раздор или нетрпеливост, ќе се казни со затвор од една до пет години.

Според членот 137 од КЗ: Тој што врз основа на разлика на полот, расата, бојата на кожата, националното и социјалното потекло, политичкото и верското убедување, имотната и општествената положба, јазикот или друго лично својство или околност, ќе му одземе или ограничи права на човекот и граѓанинот, утврдени со Уставот, закон или со ратификуван меѓународен договор или кој врз основа на овие разлики им дава на граѓаните повластици спротивни на Уставот, закон или ратификуван меѓународен договор, ќе се казни со затвор од три месеци до три години.

Според членот 155: Тој што со сила, сериозна закана, измама или на друг начин ќе спречи или ќе смеќава свикување или одржување мирен јавен собир, ќе се казни со парична казна или со затвор до една година.

Врз основа на сето ова може да се извлече заклучок дека, законите и процедурите не биле почитувани, можат да се бараат виновници меѓу граѓаните (може да се поднесе кривична пријава на пример против Јанко Илковски, против насилниците од плоштад, против црковни лица на МПЦ, против полицијата).

Прашање е дали тоа ќе го реши многу посеризниот проблем.

Според мене вистинскиот проблем е во тоа што власта ги хушка сопствените граѓани едни против други, дека овозможува, предизвикува и поддржува конфликти и дека ги негира и блокира сите демократски механизми кои постојат токму со цел да се намали бројот и интензитетот на конфликтите меѓу луѓето.  Работите се поставени толку наопаку што едноставно се води кон разгорување на насилен конфликт наместо кон обезбедување на услови за негово разрешување.