САМО ЦРТИЧКА

Немам намера да ги анализирам написите на Тања Каракамишева. Едноставно, животот е прекраток за човек да заглиби во морето од жабокречина која таа успева да ја продуцира катадневно.

Меѓутоа, сакам да посочам еден пример на големо незнаење со кое што се соочуваме, пред се заради зачувување на нашиот здрав разум, а и заради потенцирање на потребата во комуникацијата со овие луѓе секогаш да бидеме и психички и физички подготвени едноставно на се.

Во нејзиниот последен емоционален изблив на тема Заев, Каракамишева ни соопштува:

“Човеков навистина се надминува себе си со секој изминат ден. Како му се зголемува меракот да се отвора во јавноста и пред малите екрани, така се посилно сфаќаме дека човеков нема мерка во лупетањето. Секој нов ден му е нов лупус ин фабула. Откровение на бескрајноста во тресењето зелени на јавна сцена.“.

Се прашувам, колку треба да е ниско нивото на елементарна култура и базично знаење кое вообичаено се поврзува со зборот професор по право, за да не се знае значењето на латинскиот израз lupus in fabula?

Во превод оваа латинска изрека значи дека некој се појавил токму тогаш кога сме зборувале за него, дека се појавил баш оној за кој сме зборувале, зборувај за волкот и тој ќе се појави, или, народски кажано: “Ние за волкот, а волкот на врата“.

И покрај најдобрата желба, јас не можев да најдам соодветно објаснување за употребата на оваа латинска фраза во контекстот во кој е употребена од страна на Каракамишева. Имено, доколку ги замениме латинските зборови со соодветниот превод, добиваме прилично бесмислена реченица “Секој нов ден му е ние за волкот, а волкот на врата“ или “Секој нов ден му е човекот се појавува токму тогаш кога зборуваме за него“.

Дека станува збор за потполно неразбирање на латинската фраза, зборува и натамошната употреба на истата во вториот дел од текстот (во некоја чудно скратена форма): “Ни одговараат ли и нам како на сценаристот вакви лупуси ...“. Што би можело да значи ова? Вакви волци кои се појавуваат кога зборуваме за нив?

Всушност, правилната употреба на латинската фраза (во еден послободен превод кој ја задржува суштината, односно, значењето на фразата) би била: Ние за ѓаволот, а ѓаволот на врата, или, Ние за глупоста, а Каракамишева на врата.

Е, ова веќе има смисла. Можеме да и кажеме, аааа, добро што дојде, баш за тебе зборувавме.

Некои пријателства мора да се преиспитаат

 

https://www.slobodnaevropa.mk/a/28625034.html

http://www.time.mk/c/37e2327d0a/erdogan-bez-dvoumenje-ke-potpisam-vrakanje-na-smrtna-kazna.html

http://www.libertas.mk/video-erdogan-ke-im-gi-secheme-glavite-na-predavnitsite/

 

За колумната на Шиндре

(https://antropol.mk/2017/06/17/%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B0%D0%B4-%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0/)

  • Отворањето на расправа за оваа проблематика во јавноста ми е на исто ниво како и инсистирањето да започнеме процес на нулта отпад во Македонија. Според мое мислење, едноставно, нема ни минимум услови за такво нешто и може да биде само контрапродуктивно. За овој аспект на сексуалноста може да се разговара (денес во Македонија) само во најтесни научни кругови ( па и таму е проблем).

 

  • Од друга страна, постоењето на табу теми ме вади од памет. Дајте бре луѓе да разговараме за се. Посебно за она што ни е непријатно, што не прави неконформни, што ни буди негативни емоции. Кога некоја тема ќе се прогласи за табу тоа вообичаено значи дека сакаме да го избегнеме идентификувањето на некој проблем (независно дали е рационален или нерационален), не сакаме да ги откриеме корените на проблемот и не сакаме да изградиме соодветни алатки за справување со проблемот. Се додека проблемот не не акне по глава со целата своја набилдана силина добиена во годините на премолчување, заташкување и избегнување.

 

  • Дивјачките изливи на бес кои ги гледам по социјалните мрежи и во конзервативните портали кои го величаат ДПМНЕ, кои завршуваат со бесење, убивање, каменување, претепување и слично се само показател на ниското цивилизациско ниво на средината во која живееме, меѓутоа и застрашувачки знак на неспособност да се разговара за горливи теми и навистина да се разрешат комплексни односи меѓу луѓето.

 

  • Колку што можам да прочитам Шиндре не зборува во текстот за педофилите туку за децата од аспект на нивната сексуалност. ПРЕДМЕТ НА РАЗГОВОР СЕ: ДЕЦАТА И ДЕТСКАТА ПЕРСПЕКТИВА. НЕ ПЕДОФИЛИТЕ И НИВНИТЕ ЖЕЛБИ, НАМЕРИ, АКТИВНОСТИ И СЛ. ДАЈ ВЕ МОЛАМ СОБЕРЕТЕ СЕ. МЕЃУ ВАС ИМА ПОВЕЌЕ ПЕДОФИЛИ ОТКОЛКУ ШТО САКАТЕ ДА ПРИЗНАЕТЕ И ВИЕ ГИ ПРИФАЌАТЕ КАКО ФИЉАН ЛУЃЕ ЗАТОА НЕ МИ СЕ СИЛИТЕ МНОГУ (http://kvadraturanakrugot.crnaovca.mk/2010/10/28/souchesnishtvo/). ТОГАШ КОГА ТРЕБАЛО ДА СЕ РЕАГИРА НЕ СТЕ РЕАГИРАЛЕ.

 

  • Од друга страна, ако некому му паѓа црвено перде пред очите на спомнување на сексуалност на деца и секс меѓу дете и возрасен ќе мора прво да го тргне пердето па да почнеме да разговараме (http://nctsn.org/nctsn_assets/pdfs/caring/sexualdevelopmentandbehavior.pdf ). Посебно ако се има предвид дека дете е и човек со навршени 17 години, а возрасен е човек со навршени 18 години. Ајде ве молам кажете ми што има неприродно во односот (па и сексуален) меѓу еден 17 годишен човек и еден 18 годишен човек. Значи – прво тргање на пердето, па разговор. Впрочем кај нас е дозволен брак на луѓе кои навршиле 16 години. Многу често станува збор за луѓе кои веќе стапиле во сексуален однос со други (најчесто) полнолетни луѓе (значи, Законот за семејство за овие со пердињава на очите е закон кој штити педофилија).

 

  • Она што можам да го видам од текстот е дека се поставува прашањето: каде да се обрати за помош, консултации, поддршка детето и кому да ги постави прашањата поврзани со сексуалноста, своите желби, двоумења, стравови, несигурности, …? Еве, кажете ми: кому? Ова е едно многу легитимно прашање на кое мора да најдеме одговор.

 

  • И да, децата се сексуални битија, а не асексуални кукли. Не е проблем голото дете. Проблем е детето облечено како секс бомба. И да, најголем дел од детските фестивали и манекенски ревии и роденденски прослави се морбидно извитоперени сексуализирања на децата кои немаат врска со нивната природна сексуалност и само ги претвораат во гротескни фигури.

 

Преку п…. ми е од ДПМНЕ и нивното провоцирање на лажен морал.

Timeo hominem unius libri

Бев таму со 10000? 20000? 30000? луѓе. Ама баш луѓе.

13466093_10208415296158229_1864124161200806243_n-1

Многу беа и сите беа многу живи (немаше кукли маскирани како граѓани).

И беа многу различни. Млади и стари и жени и мажи, со различно образование, со различна етничка припадност, со различни уверувања и политички определби. Имаше ептен леви и ептен десни и некои многу во центарот и некои без никакви политички определби.

Беа таму не затоа што некој ги присилил, затоа што им се заканил, затоа што ги купил или ги подмитил.

Не.

Беа таму затоа што се свесни и достоинствени човечки суштетсва, кои знаат дека живеењето во смрдлив ќенеф не е највисокиот дострел на живеење и дека имаат право на подобар живот, повеќе права, поголема заштита, поголема слобода. Беа таму затоа што знаат дека имаат право на иднина, ама и на сегашноста во која ќе живеат како луѓе, а не како стока.

Сите знае точно зошто се таму. Знае што бараат и што очекуваат.

И сите беа многу бесни. Бесни што и после јасно искажаните барања се уште мафијата ги држи конците во свои раце. Бесни на себеси што толку години трпеле и бесни на сите оние кои не се таму и со тоа го потмогаат преживувањето на криминалците на власт.

Бесни доволно за да посакаат да ја освојат зградата на Собранието и покрај кордоните полицајци и водените топови и гумените куршуми и шок бомбите и солзавецот и пендреците. Беа само на чекор од ова. И најверојатно, доколку мафијашите кои се на власт не станат свесни за огромната моќ на насобраниот бес кај граѓаните, идниот пат ќе го направат тој чекор. И тоа значи жртви, и значи бесмислено насилство и значи бесмислено разурнување.

И да сум на нивно место, ќе се плашам од бесот кој ќе се излее, не врз спомениците, не врз зградите, не врз објектите, туку врз нив самите. Долго собиран бес на луѓето кои биле лажени и мамени и газени и понижувани и убивани.

Мислам дека е последен момент да се тргнат. Додека можат.

Бев таму со 100?,200? 500? 1000? полицајци. Многу тажна збирштина.

Не верувам дека било кој од нив го прочитал или го разбрал Законот за полиција и членот 3 од овој закон во кој се вели:

Основна функција на Полицијата е заштита и почитување на основните слободи и права на човекот и граѓанинот гарантирани со Уставот на Република Македонија, законите и ратификуваните меѓународни договори…

Не верувам дека било што им значи оваа законска определба ставена пред заштитата на јавниот ред и мир, пред спречувањето и откривањето казниви дела, пред заштитата на правниот поредок. А за правата се работи. И основното право на луѓето да се побунат против валста која краде и лаже и убива.

Можеби еден ден ќе ја разберат.

Навидум бевме ние и тие. Ние облечени во маички (платени од наши пари) и дојдени таму за без пари, а тие облечени во униформи, панцири, со оружје и штитови (платени исто така од наши пари) и дојдени таму платени со наши пари.

Само навидум бевме ние и тие.

Всушност бевме ние (ние облечени во маички и ние облечени во униформи, панцири, со оружје и штитови).

Picturejas

prometej7-610x400

Сите ние кои го дишеме најзагадениот воздух на светот, сите ние кои пиеме најзагадена вода во Европа, сите ние кои имаме најнизок стандард во Европа, сите ние кои имаме најлошо образование во Европа, сите ние кои имаме најкорумпирана власт во Европа, сите ние кои имаме најлошо здравство во Европа, сите ние кои имаме најкратопк век на живеење во Европа, сите ние кои живееме во држава со највисока смртност на доенчиња во Европа.

И ние облечени во униформи, панцири, со оружје и штитови не разбираат дека нивните мајки и таковци и нивните деца и браќа и сестри ќе умираат затоа што некој ги птрошил парите наменети за здравство за гаќестиот позлатен споменик кој го штитеа. Ние облечени во униформи, панцири, со оружје и штитови не разбираат дека имаат право на подобар живот, на иднина и имаат право да влезат во 21 век каде што се наоѓа остатокот од Европа. Ние облечени во униформи, панцири, со оружје и штитови не разбираат дека се ние, а не оние со мерцедеси купени од наши пари, со гардероби купени од наши пари, оние кои трошат 4000 евра на ручек за четворица (наши пари), оние кои ги трошат нашите пари на палми, стиропор и рингишпили, додека ние тонеме во каљуга.

Ние облечени во униформи, панцири, со оружје и штитови не разбираат дека оној чии наредби ги слушаат веќе уби осуммина нивни колеги и спремен е и сите нив да ги жртвува за да ги заштити украдените пари. Ние облечени во униформи, панцири, со оружје и штитови не разбираат дека 30000 луѓе можат да ги прегазат, ама не сакаат затоа што се ние.

И ние облечени во униформи, панцири, со оружје и штитови не разбираат дека една професорка на свои 60 години изиграва лудача и им се дере, затоа што знае дека се ние и дека не сака да настрадаат затоа што некој од зади ги подбуцнува и манипулира и искористува, за да си го заштити сопствениот криминален газ.

Вчера бев таму со ние во маички кои знаат што сакаат и со ние облечени во униформи, панцири, со оружје и штитови кои уште не разбираат дека се ние.

И ќе дојдам повторно, и повторно и повторно… Се додека сите ние не успееме да да го пречекориме јазот и да почнеме да си ја градиме сегашноста на 21 век.

А ние облечени во униформи, панцири, со оружје и штитови кои уште не разбираат дека се ние вчера не го штитеа споменикот на Прометеј.

Легендата за Прометеј, титанот кој кој ги сакал луѓето повеќе од боговите, се жртвувал за нив затоа што сакал да ги направи рамни на боговите и заради тоа бил сурово казнет, е една од најпрекрасните легенди од грчката митологија. И длабоко хумана.

Picture1

Никако не може да биде споменик на Прометеј она позлатено човече со смкнати гаѓи кое го поставија мафијашите како дел од големата пералница на пари. А токму тоа кичасто ругло го штитеа вчера ние облечени во униформи, панцири, со оружје и штитови кои уште не разбираат дека се ние.

Picture1

Ме прашаа дали се плашам од полицијата. Јас им реков дека не се плашам од ние облечени во униформи, панцири, со оружје и штитови кои уште не разбираат дека се ние.

Меѓутоа се плашам од секој човек кој има прочитано само една книга и кој мисли дека позлатениот кич е културно наследство. Е, од таквите многу се плашам.

Скратена верзија на актуелниот Закон за високото образование која може да се употребува до донесување на нов закон

Според мое мислење, без да се наруши одвивањето на работата на Универзитетите, може да се употребува привремена скратена верзија на актуелниот закон (може да се направат и додатни скратувања), а со цел создавање соодветен простор за изработка на нов закон со вклучување на сите заинтересирани страни.

Во најгруба форма ја давам можната скратена верзија на еден ваков документ (кој може да добие легитимитет со поништување на сите одредби кои се наоѓаат во актуелниот Закон за високото образование, а кои не се предвидени во неговата скратена верзија од страна на Собранието на Република Македонија).

ЗАКОН ЗА ВИСОКОТО ОБРАЗОВАНИЕ

Глава прва

ОСНОВНИ ОДРЕДБИ

Предмет на уредување

Член 1

Со овој закон се уредуваат автономијата на универзитетот и академската слобода, условите и постапката за основање и престанок на високообразовните установи,

Член 2

Овој закон соодветно се применува и за воена академија, доколку со друг закон поинаку не е определено.

 

Улога и задачи на високообразовните установи

Член 3

Улога и задачи на високообразовните установи се создавање, заштита и пренесување на знаењата за обезбедување на социјална и економска благосостојба и напредок на општеството, подготвување на студентите за занимања за кои е потребна примена на научни откритија и стручни знаења, културна и јазична разновидност, поттикнување на технолошкиот развој, развој на уметностите, техничката култура и спортот.

Улогата и задачите од ставот 1 на овој член високообразовните установи ги остваруваат со:

– организирање на студии според студиски програми од прв, втор и трет циклус на студии,

– изведување на фундаментални, развојни и применети истражувања и вршење на применувачка дејност,

– пренесување на научни, стручни и уметнички знаења и вештини,

– обезбедување на научен, стручен и уметнички подмладок,

– давање можност секому под еднакви услови да стекне високо образование и да се образува во текот на целиот живот,

– обезбедување на систем за доживотно учење,

– соработка со странски и домашни високообразовни и научни установи и со остварување други форми на меѓународна соработка,

– организирање на други форми и видови на подигање на општото образовно ниво и поттикнување на конструктивен натпревар меѓу различните идеи и пристапи и

– обезбедување учество на студентите во управувањето, особено во врска со прашања кои се од значење за квалитетот на наставата и студентскиот стандард.

 

Карактерот на дејноста на високообразовните установи

Член 4

Дејноста на високообразовните установи е од јавен интерес.

Заштита на називот на високообразовната установа

Член 5

Под називот универзитет, факултет, уметничка академија или висока стручна школа, може да работат само високообразовни установи кои се основани согласно со овој закон.

 

Академска заедница

Член 6

Академската заедница ја сочинуваат лицата избрани во наставно-научни, научни, наставни и стручни звања и студентите. Редовните професори остануваат членови на академската заедница и по нивното пензионирање.

 

Достапност на високото образование

Член 7

Државјаните на Република Македонија имаат под еднакви услови право на образование на високообразовните установи во Република Македонија.

Странските државјани можат, со примената на начелото на заемност, да се образуваат на високообразовните установи во Република Македонија под еднакви услови како и државјаните на Република Македонија.

Странските државјани, без примена на начелото на заемност, можат да се образуваат на високообразовните установи во Република Македонија, под услови кои поблиску ги утврдува високообразовната установа.

Право на високо образование имаат и лицата без државјанство под услови утврдени со закон и со ратификувани меѓународни договори.

 

Својство на правно лице

Член 8

Универзитетот и самостојната високообразовна установа имаат својство на правно лице.

Единиците на универзитетот имаат права и обврски, определени со овој закон, актот за основање на универзитетот и статутот на универзитетот.

Единиците на јавен универзитет настапуваат во правниот промет според овластувањата определени во статутот на универзитетот.

Организационите единици во состав на универзитет можат да имаат определени права во правниот промет и во поглед на управувањето и раководењето, во обем и под услови определени од основачот. За обврските на организационите единици неограничено одговара универзитетот кој ги основал.

 

Статут и други акти

Член 9

Основен акт на универзитетот, односно на самостојната високообразовна установа е статутот.

Со статутот поблиску се уредуваат внатрешната организација, начинот на вршење на високообразовната дејност, овластувањата и начинот на работа и одлучување и други прашања од значење за вршење на високообразовната дејност.

Единица на универзитет има правилник со кој во согласност со статутот на универзитетот се уредуваат внатрешните односи и работењето на единицата (во натамошниот текст: правилник на единицата).

На статутот на јавниот универзитет и на јавната самостојна високообразовна установа согласност дава Собранието на Република Македонија, а на приватната високообразовна установа основачот, по претходно мислење на министерството надлежно за работите на високото образование.

 

Печат, знаци и други обележја

Член 10

Универзитетот, односно самостојната високообразовна установа има печат.

Печатот го содржи називот и седиштето на универзитетот, односно на самостојната високообразовна установа.

Печатот на единица на универзитет, покрај својот назив, задолжително го содржи и името на универзитетот во чиј состав е.

Во печатот на секоја високообразовна установа е содржано името Република Македонија и називот на високообразовната установа.

Во средината на печатот на високообразовните установи е и грбот на Република Македонија.

Формата и содржината на печатот, како и изгледот на знаците и другите обележја и начинот на нивното користење, се утврдуваат со статутот на универзитетот и правилникот на единиците на универзитетот, односно со статутот на самостојната високообразовна установа.

 

Член 10-а

Во високообразовните установи работните места на вработените се делат на:

– работни места на даватели на јавни услуги во високообразовните установи и

– работни места на aдминистративни службеници,

– работни места на помошно-технички лица.

 

Член 10-б

Вработените во високообразовните установи кои вршат работи од административна природа заради остварување на дејноста високо образование имаат статус на административни службеници.

За вработените од ставот 1 на овој член категориите, нивоата и звањата се утврдуваат согласно со Законот за административните службеници, при што генерален секретар на високообразовна установа се распоредува во категорија А на ниво А1, а секретар на факултет/институт се распоредува во категорија А на ниво А2.

 

Член 10-в

Вработените во високообразовните установи кои вршат работи од дејноста образование и наука, имаат статус на даватели на јавни услуги во високообразовните установи и за нив се применуваат одредбите од овој закон, одредбите од Законот за вработените во јавниот сектор и општите прописи за работни односи.

За вработените од ставот 1 на овој член се утврдуваат следниве категории и нивоа на работни места:

– категорија А наставно-научни звања во високото образование

– ниво А1 редовен професор/научен советник,

– ниво А2 вонреден професор/виш научен соработник и

– ниво А3 доцент/научен соработник,

– категорија Б наставни звања во високото образование

– нивo Б1 професор на висока стручна школа,

– нивo Б2 виш предавач,

– нивo Б3 виш лектор и

– нивo Б4 предавач – асистент со д-р,

– категорија В соработнички звања во високото образование

– нивo В1 асистент, уметнички соработник, истражувач, лектор и

– нивo В2 помлад асистент, помлад лектор, помлад уметнички соработник, помлад истражувач и

– категорија Г друг соработнички кадар во високото образование

– нивo Г1 корепетитор,

– нивo Г2 апликативен продуцент и

– нивo Г3 виш лаборант.

 

Член 10-г

Вработените во високообразовните установи кои вршат помошно-технички работи, имаат статус на помошно-технички лица и за нив се применуваат одредбите од овој закон, Законот за вработените во јавниот сектор и општите прописи за работни односи.

За вработените од ставот 1 на овој член се утврдуваат следниве категории и нивоа на работни места:

– подгрупа 1 категорија А ниво А1 одржувач на хигиена, одржувач /ракувач за ложење, општ работник и други,

– подгрупа 2 категорија А ниво А1 чувар и други,

– подгрупа 3 категорија А ниво А1 возач и други,

– подгрупа 4 категорија А ниво А1 сервирка – садомијач, готвач и други и

– подгрупа 5 категорија А ниво А1 економ – домаќин, хауз-мајстор, курир (доставувач) и други.

 

 

Глава втора

АВТОНОМИЈА НА УНИВЕРЗИТЕТОТ

 

Содржина и заштита на автономијата

Член 11

Универзитетите и единиците во нивниот состав и самостојните високообразовни установи ја вршат својата дејност врз принципот на академската автономија.

Со академската автономија се гарантира интелектуалната слобода на членовите на академската заедница и творечката природа на истражувачкиот и образовниот процес, како врвни вредности и способности.

Автономијата на универзитетот вклучува академска слобода, автономија на управувањето и неприкосновеност на автономијата.

Високообразовните установи имаат право да покренат постапка пред надлежен суд за заштита на автономијата на универзитетот.

 

Академска слобода

Член 12

Академската слобода опфаќа:

– слобода во научно-истражувачката работа, уметничко создавање, примената и посредување на знаењето,

– самостојно уредување на внатрешната организација и работењето со статут во согласност со закон,

– слобода на изведување на наставата, спроведувањето на научните истражувања, уметничката дејност, односно творештво и применувачка дејност, вклучувајќи ја слободата на објавување и јавно претставување на научните резултатити и уметничките достигања,

– слобода на студирањето, утврдувањето на правилата на студирање, облиците и видовите на наставно-образовните дејности и на проверката на знаењата на студентите,

– слобода на избор на студиските програми и содржината на одделните предмети, како и подготвување на учебници и други учебни помагала,

– слобода на изборот на методот на интерпретирање на наставните и уметничките содржини,

– утврдување услови и критериуми за студии од прв, втор и трет циклус, како и други видови на образование,

– подготвување, усвојување и остварување на научно-истражувачки програми и применувачка работа,

– доделување стручни, академски и научни звања согласно со закон, како и доделување на почесни академски титули,

– определување услови, критериуми и постапка за избор во наставно-научни, научни и наставни звања и

– избор во наставно-научни, научни и наставни звања.

 

Автономија во управувањето

Член 13

Автономијата во управувањето со универзитетите и со самостојните високообразовни установи се изразува во:

– планирањето, остварувањето и развојот на високообразовната дејност,

– воспоставувањето и уредувањето на внатрешната организација,

– донесувањето на статутот, односно правилникот на единицата,

– изборот, именувањето и отповикувањето на органите согласно со статутот,

– располагањето со одобрените финансиски средства, како и со сопствените приходи,

– формирањето на фондови и основањето други организации од сопствени приходи, донации и други извори заради вршење на високообразовна, научно-истражувачка, издавачка и применувачка дејност,

– управувањето и користењето на имотот во согласност со намената за која е добиен,

– одлучувањето за формите на соработка со други организации,

– здружувањето и асоцирањето во соодветни организации и форуми во земјата и странство,

– остварувањето на меѓународна соработка, склучувањето договори и учеството во меѓународни организации и асоцијации и

– одлучувањето за други права утврдени со статутот, односно правилникот на единицата.

 

Неповредливост на универзитетскиот простор

 

Член 14

Просторот на универзитетите и на самостојните високообразовни установи е неповредлив. Полицијата и другите државни органи на безбедност не можат без согласност на ректорот, односно директорот или на лице овластено од нив, да влегуваат во овој простор, освен за спречување на извршување на кривично дело, на непосредно што претстои или започнато кривично дело, за задржување на неговиот сторител, како и во случај на природни и други непогоди (пожар, поплава и слично).

 

На универзитетот и на самостојните високообразовни установи се забранува политичко и верско организирање и дејствување, како и истакнување на партиски и верски обележја.

 

Глава трета

ВИСОКООБРАЗОВНИ УСТАНОВИ И НИВНАТА ДЕЈНОСТ

 

Видови на високообразовни установи

Член 16

Високообразовни установи се универзитет и висока стручна школа.

Високообразовни установи во состав на универзитет се факултет, уметничка академија и висока стручна школа (во натамошниот текст: единици на универзитет).

Во состав на универзитет се и научни институти, како единици на универзитет.

Висока стручна школа може да се основа како самостојна висока стручна школа или во состав на универзитет.

Високообразовните установи можат да бидат јавни, приватно-јавни непрофитни установи и приватни (профитни или непрофитни) установи.

 

Универзитет

Член 17

Универзитетот е највисока автономна високообразовна, научна, односно уметничка установа која го обезбедува единството во вршењето и развојот на високото образование, науката, уметноста и стручноста и непосредно и преку своите единици од различни студиски подрачја, пренесува сознанија од повеќе научни, односно уметнички подрачја и дисциплини.

Во состав на универзитет може да има и придружни членки. Условите за пристапување и правата и обврските на придружните членки се уредуваат со статутот на универзитетот.

 

Странска високообразовна установа

Член 24

Странска високообразовна установа, на која и е признато правото да врши високообразовна дејност, односно е акредитирана за вршење на високообразовна дејност во земјата во која и е седиштето, врз основа на одобрение од Владата на Република Македонија, по претходно мислење од Одборот за акредитација и евалуација на високото образование, може на некој од светските јазици да врши високообразовна дејност на територијата на Република Македонија.

Странска високообразовна установа може да врши високообразовна дејност според условите утврдени со овој закон и со меѓудржавен договор, склучен меѓу Република Македонија и земјата во која и е признато правото да врши високообразовна дејност. За вршење на високообразовна дејност на територијата на Република Македонија од страна на странска високообразовна установа, основачот треба да приложи и квалитетна финансиска гаранција.

Странската високообразовна установа која добила одобрение за вршење на високообразовната дејност согласно со ставовите 1 и 2 на овој член за вршење на високообразовна дејност во Република Македонија и акредитација за вршење на високообразовна дејност во земјата во која и е седиштето се запишува во Централниот регистар на Република Македонија како установа и во Регистарот на високообразовни установи во согласност со членот 36 од овој закон.

 

Глава четврта

 

ОСНОВАЊЕ И ПРЕСТАНОК НА ВИСОКООБРАЗОВНИ УСТАНОВИ

Субјекти кои можат да основаат јавни високообразовни установи

 

Член 25

Јавна високообразовна установа како универзитет и како единица на универзитет или како самостојна високообразовна установа основа Собранието на Република Македонија со закон.

Субјекти кои можат да основаат приватно-јавна непрофитна и приватна (профитна или непрофитна) високообразовна установа

 

Член 26

 

Приватно-јавна непрофитна високообразовна установа може да основа непрофитна фондација основана од странско правно или физичко лице со јавни средства обезбедени од странски и домашни извори според услови утврдени со овој закон, врз основа на одобрение од Владата на Република Македонија.

Приватна (профитна или непрофитна) високообразовна установа може да основа домашно и странско правно и физичко лице, според условите утврдени со овој закон. Странско правно и физичко лице може да основа приватна (профитна или непрофитна) високообразовна установа, според условите утврдени со овој закон, врз основа на одобрение од Владата на Република Македонија.

 

Услов за почеток на постапката за основање на приватна високообразовна установа од домашно и/или странско, правно и/или физичко лице е претходно добиено одобрение од страна на Владата на Република Македонија.

Под домашно лице согласно со ставот 3 на овој член се подразбира лице регистрирано во Центрaлниот регистар на Република Македонија, кое исполнува услови за вршење на високо образована и научна дејност согласно со законските прописи од оваа област.

Услови за основање на високообразовна установа

 

Член 27

 

Високообразовна установа може да се основа ако:

– е утврдено студиско и научно-истражувачко подрачје, односно уметничка дисциплина за кои високообразовната установа се основа, при што за определувањето на студиското подрачје, односно уметничката дисциплина се користи меѓународната класификација ИСЦЕД и националната квалификациона рамка, а при определување на научно-истражувачкото подрачје меѓународната Фраскатиева класификација,

– се обезбедени соодветни простории и опрема за остварување на високообразовна, научно-истражувачка и уметничка, односно стручна дејност,

– со финансиски план е обезбедено одржливо ниво на финансирање најмалку за еден циклус на студии,

– е обезбеден потребен број лица кои ги исполнуваат условите утврдени за избор во наставно-научни, научни и наставни звања, кои дале изјава дека ќе се пријават на конкурсот и дека ќе засноваат работен однос, ако на конкурс бидат избрани и

– се исполнети и другите услови кои се утврдени со нормативите и стандардите за вршење на високообразовна дејност.

 

 

Услови за основање на универзитет

 

Член 28

Универзитетот може да се основа ако согласно со условите утврдени во членот 27 од овој закон во својот состав има најмалку пет акредитирани единици од кои најмалку три се факултети.

За основање на универзитет треба да бидат исполнети условите за изведување на студиски програми најмалку на првиот и вториот циклус на високо образование, а за самостојна високообразовна установа најмалку за прв циклус на високо образование.

За исполнетоста на условите за изведување на студиски програми од трет циклус се одлучува по добивањето на решението за акредитација на универзитетот, решението за почеток со работа и завршувањето на најмалку една генерација студенти од прв и втор циклус на студии.

 

Посебни услови за основање на приватна високообразовна установа

 

Член 29

Покрај условите утврдени во членовите 27 и 28 од овој закон за основање на приватна високообразовна, основачот треба да приложи квалитетна финансиска гаранција дека ќе биде во состојба да ги надомести средствата кои студентите ги уплатиле на високообразовната установа која престанала со работа и другите трошоци кои ќе ги имаат студентите заради префрлувањето на студии на иста или слична високообразовна установа во земјата.

 

Почеток на постапката за основање

 

Член 30

Постапката за основање високообразовна установа започнува со изработка на проект за основање на високообразовна установа.

Проектот за основање јавна високообразовна установа го подготвува Владата на Република Македонија, односно органот кој таа ќе го овласти.

Проектот за основање приватна високообразовна установа го подготвува основачот.

Проект за основање високообразовна установа

 

Член 31

Проектот за основање на универзитет, единица на универзитет, односно самостојна високообразовна установа особено ги содржи: студиските подрачја со нивен опис како целина и студиските групи, оддели и насоки, просторните услови и опрема за остварување на високообразовната, научната, односно уметничката и стручната дејност во соодветната област, изворот на финансиските средства за вршење на високообразовна дејност, можноста за обезбедување на потребен број лица кои можат да бидат избрани во наставно-научни, научни и наставни звања и план за начинот на кој ќе бидат исполнети другите услови кои се утврдени во уредбата за нормативи и стандарди.

Проектот за основање универзитет ги содржи податоците од ставот 1 на овој член за сите единици на универзитетот.

Кон проектот за основање на високообразовна установа се доставуваат прилози утврдени со правилникот од членот 72 став 1 на овој закон.

Проектот за основање на јавна високообразовна установа, односно приватна високообразовна установа со прилозите, Владата на Република Македонија, односно основачот го доставува до Одборот за акредитација и евалуација на високото образование.

По проектот за основање на јавна високообразовна установа, Одборот за акредитација и евалуација на високото образование дава мислење.

 

По проектот за основање на приватна високообразовна установа, Одборот за акредитација и евалуација на високото образование донесува решение за акредитација.

Решение за акредитација

 

Член 32

Решението за акредитација на проектот за основање на приватна високообразовна установа Одборот за акредитација и евалуација на високото образование го донесува за секоја единица на приватен универзитет одделно и за универзитетот како целина, односно за самостојната приватна високообразовна установа, најдоцна во рок од 60 дена од денот на поднесувањето на барањето за акредитација на проектот. Ако тоа го бараат околностите, Одборот за акредитација и евалуација на високото образование може да го продолжи рокот најмногу за уште 30 дена, за што го известува подносителот на поектот. Решението на Одборот за акредитација и евалуација на високото образование е конечно.

Против конечното решение за акредитација на проектот за основање на приватна високообразовна установа може да се поднесе тужба до Управниот суд.

 

Акт за основање

 

Член 33

Пред поднесување на предлогот за донесување на закон за основање на јавна високообразовна установа, подносителот на предлогот за донесување на закон, прибавува мислење од Одборот за акредитација и евалуација на високото образование по проектот за основање на јавна високообразовна установа.

По донесувањето на решението за акредитација на проектот за основање на приватна високообразовна установа, основачот донесува основачки акт, според текстот кој бил приложен кон проектот за основање на високообразовната установа.

 

Матична комисија

 

Член 34

По донесувањето на закон за основање на јавна високообразовна установа Владата на Република Македонија, на предлог од министерот надлежен за работите на високото образование, именува матична комисија.

По донесувањето на акт за основање на приватна високообразовна установа, основачот именува матична комисија.

Матичната комисија за основање на универзитет ја сочинуваат по три члена за секоја единица на универзитетот со наставно-научни и научни звања во научната област, односно уметничката област или струката за која се основа, од кои повеќе од половината се од редот на професорите.

 

Матичната комисија за основање на самостојна високообразовна установа ја сочинуваат пет члена со наставно-научни и научни звања во научната област, односно уметничката област или струката за која се основа.

Кога основач на приватна високообразовна установа е странско правно или физичко лице или кога високообразовната установа се основа со средства обезбедени од странски основачи или донатори, основачот, под условите утврдени во ставовите 3 и 4 на овој член, за членови на матична комисија може да именува и лица кои се странски државјани.

Матичната комисија ги врши подготвителните работи со кои се создаваат услови за почеток со работа на акредитираната високообразовна установа и во тие рамки врши:

– избор на наставници за првата и втората година на студии и на други потребни лица и

– други работи што и ги доверил основачот, што се од значење за почеток со работа на високообразовната установа.

 

Централен регистар на Република Македонија

 

Член 38

По конституирањето и изборот на органите на универзитетот и на неговите единици, односно на самостојната високообразовна установа, се врши запишување на универзитетот и на самостојната високообразовна установа во Централниот регистар, со што се стекнува својство на правно лице.

По запишувањето во Централниот регистар на универзитетот, односно самостојната високообразовна установа, високообразовната установа може да врши запишување на студенти во прва година на студии.

 

Престанок на универзитет

Член 42

Универзитет престанува, ако:

– престане да ги исполнува условите за основање на универзитет утврдени во членот 27 став 1 и членот 28 став 1 од овој закон,

Со актот за престанок на универзитет се определува дали некои единици на универзитетот ќе продолжат со работа и ќе се припојат кон друг универзитет или ќе продолжат да работат како самостојни високообразовни установи.

 

Престанок со стечај

 

Член 43

Приватна високообразовна установа може да престане со стечај согласно со Законот за стечај.

 

Финансиската гаранција што согласно со овој закон ја дава основачот на приватната високообразовна установа не влегува во стечајната маса и се користи исклучиво за намената за која е дадена согласно со овој закон.

Ако средствата од гаранцијата што согласно со овој закон ја дал основачот на приватната високообразовна установа и средствата од стечајната маса не се доволни за надомест за средствата што студентите ги уплатиле на високообразовната установа која престанала со работа и на другите трошоци што ќе ги имаат студентите заради префрлувањето на студии на иста или слична високообразовна установа во земјата, основачот одговара неограничено со целиот свој имот согласно со Законот за стечај и Законот за установитe.

 

Глава осма

 

РАЗВОЈ, ФИНАНСИРАЊЕ И ИМОТ НА ВИСОКООБРАЗОВНИТЕ УСТАНОВИ

 

Член 81

Средствата за финансирање на јавните универзитети и на студиите од јавен интерес се обезбедуваат од Буџетот на Република Македонија и од други извори определени со закон.

Појдовна основа за финансирање на високообразовните установи се годишните финансиски планови на високообразовните установи.

Финансирање со средства од странски физички и правни лица

 

Член 85

Високообразовните установи можат да стекнуваат средства од домашни и странски правни и физички лица.

На средствата од ставот 1 на овој член домашните и странските правни и физички лица можат да имаат даночни и царински погодности утврдени со закон.

 

Други приходи на високообразовните установи

 

Член 86

Високообразовните установи можат да стекнуваат средства и од:

– вршење на образовни услуги на правни и физички домашни и странски лица,

– продавање на научни и стручни услуги и производи на правни и физички домашни и странски лица,

– камати,

– приходи по основа на авторски права во сопственост на високообразовна установа и

– легати, подароци, завештанија, прилози и други извори.

Со средствата стекнати од легати, подароци, завештанија и прилози, високообразовната установа располага според намената на давателот.

 

Кофинансирање и партиципации на студиите

Член 87

Јавен универзитет, на предлог на единица на универзитет може да воведе партиципација на трошоците на студирање за бројот на студентите чие финансирање се врши во рамките на бројот на студентите чие образование се финансира од Буџетот на Република Македонија според мерилата и критериумите за финансирање од членот 83 став 1 алинеја 3 на овој закон и утврдениот износ на средства за партиципација, по претходна согласност на Владата на Република Македонија.

Студентите ја плаќаат партиципацијата во еднакви рати пред почетокот на секој семестар.

Високообразовната установа нема да наплатува партиципација за:

– деца без родители,

– лица од прв и втор степен на инвалидност,

– воени инвалиди и

– лица растени во домови за напуштени деца.

Средствата за партиципација на овие лица ќе се покриваат од Буџетот на Република Македонија.

Јавен универзитет, во рамките на бројот на студентите определен со конкурсот може да воведе кофинансирање на трошоците за студирање за студентите чие образование не се финансира од Буџетот на Република Македонија, по претходна согласност од Владата на Република Македонија.

Студентот кој не ги исполни условите утврдени со правилата на студирање, утврдени во статутот на јавен универзитет, ги сноси трошоците на школување чие финансирање не се врши од Буџетот на Република Македонија за време и на начин утврден во статутот на универзитетот.

Недвижен имот и други средства на јавните високообразовни установи

 

Член 88

Недвижниот имот и другите ствари на јавните универзитети и на јавните самостојни високообразовни установи и стварите стекнати од легати, наменски прилози, подароци и завештанија, се имот на универзитетот, односно на самостојната високообразовна установа.

 

Имот на високообразовна установа што престанала со работа

 

Член 91

Кога единица на универзитет ќе престане со работа, имотот, средствата и приходите што остануваат по исполнувањето на обврските, му припаѓаат на универзитетот во чиј состав е единицата на универзитетот.

Кога универзитет, односно самостојна високообразовна установа ќе престане со работа, имотот, средствата и приходите што остануваат по исполнувањето на обврските, му припаѓаат на основачот.

 

Глава деветта

 

ВИСОКООБРАЗОВНА ДЕЈНОСТ

 

Академски и стручни студии

 

Член 92

Високото образование се остварува преку реализација на академски и стручни студии.

Академските студии ги оспособуваат студентите за вршење на дејности во науката и високото образование, во деловниот свет, во јавниот сектор и општеството во целост преку оспособување за развој и примена на научните и стручните достигања.

Стручните студии им даваат на студентите знаења и вештини кои им овозможуваат вршење на стручни занимања и ги оспособуваат за непосредно вклучување во работниот процес.

Академските и стручните студии се усогласуваат со студиите во европскиот образовен и истражувачки простор.

Циклуси на високото образование

 

Член 93

Студиските програми за стекнување на образование се распоредуваат во три циклуси на високото образование:

– прв циклус на универзитетски студии,

– втор циклус на универзитетски студии и

– трет циклус, докторски студии.

Секој циклус на универзитетските студии завршува со стекнување на одреден назив.

Одредени студиски програми можат да се реализираат интегрирано низ првиот и вториот циклус.

Секој циклус на студии мора да биде во согласност со европскиот кредит трансфер систем на пренос и акумулација на кредити (во натамошниот текст: ЕКТС), според кој за една година на студии по правило се стекнуваат 60 ЕКТС кредити.

 

Прв циклус академски студии

 

Член 94

Првиот циклус на академски студии трае четири години и со неговото завршување се стекнуваат најмалку 240 ЕКТС кредити.

Лицето кое ги завршило студиите од став 1 на овој член се стекнува со диплома со додавка на соодветната струка, ако со закон поинаку не е уредено.

Квалификациите кои се стекнуваат со завршување на студиска програма од став 1 на овој член припаѓаат на VI А ниво од Националната рамка на високообразовни квалификации и соодветствуваат на ниво VI од Европската рамка на високообразовни квалификации.

Во меѓународниот промет и дипломата на англиски јазик, академскиот назив по завршување на првиот циклус на студии е baccalaureus, односно baccalaurea.

 

Втор циклус на универзитетски студии

 

Член 95

Академските универзитетски студии од вториот циклус траат една односно две години и со нивното завршување се стекнуваат 60 односно 120 ЕКТС кредити. Овие студии можат да траат и подолго доколку тоа е во согласност со меѓународно прифатените стандарди за даден профил.

Вкупниот број на кредити кои се стекнуваат на првиот и вториот циклус на академски универзитетските студии изнесува 300 односно 360 ЕКТС кредити.

Лицето кое ги завршило студиите од ставот 1 на овој член со вкупно 300 ЕКТС кредити се стекнува со назив – магистер специјалист од соодветната област и нема право за продолжување на студии од трет циклус.

Лицето кое ги завршило студиите од ставот 1 на овој член со вкупно 360 ЕКТС кредити се стекнува со научен назив – магистер на науки, или со друг назив на студиите од членот 106 на овој закон.

Во меѓународниот промет и дипломата на англиски јазик, научниот назив по завршување на вториот циклус на студии од став 3 на овој член е master.

Во меѓународниот промет и дипломата на англиски јазик, научниот назив по завршување на вториот циклус на студии од став 4 на овој член е master of science.

Лицето кое ги завршило студиите од став 1 на овој член со 300 односно со 360 ЕТКС кредити на студиските програми од уметноста се стекнува со назив – магистер на уметности и имаат право за продолжување на студии од трет циклус од областа на уметноста.

Академските студии од областа на уметностите се состојат од два дела: магистерски труд и јавна изведба на уметничко дело или изложба.

Посебните услови за академските студии од став 1 на овој член од областа на уметноста ги пропишува високообразовната установа со посебен акт

 

Трет циклус на универзитетски студии – докторски студии

 

Член 96

Докторските студии траат, по правило, три години и носат 180 ЕКТС кредити. Со јавната одбрана на докторскиот труд стекнува научен назив доктор на науки (dr.sc) односно доктор по уметности (dr.art).

Докторските студии можат да се запишат по завршувањето на вториот циклус на академски студии.

Универзитетот може да организира студии од трет циклус во траење помалку од три години, со кои се стекнува звањето специјалист по одредено подрачје (spec.). Називот специјалист т.е. неговата кратенка се додава на академскиот назив стекнат од вториот циклус на универзитетски студии.

Универзитетот може да утврди дека со завршувањето на специјалистички студии се стекнува поинакво звање од звањето пропишано во ставот 3 на овој член, во случај кога за одредено стручно подрачје со посебен закон е пропишано специјалистичко усовршување.

Универзитетот со општ акт го уредува стекнувањето на ЕКТС кредити на докторските студии и ги пропишува ЕКТС кредити потребни за пријава на докторски труд.

 

Стручни студии

 

Член 97

Стручните студии се спроведуваат на универзитети и високи стручни школи.

Стручните студии траат три години и со нивно завршување се стекнуваат 180 ЕКТС кредити.

По исклучок, стручните студии можат да траат четири години доколку тоа е во согласност со меѓународно прифатените стандарди и со тие студии стекнуваат 240 ЕКТС кредити.

Во рамките на првиот циклус на стручни студии можат да се реализираат и кратки стручни студиски програми со 60 до 120 ЕКТС кредити.

Со завршување на стручните студии од 60 до 120 ЕКТС кредити се стекнува соодветен стручен назив, во согласност со закон.

Со завршување на стручните студии со 180 ЕКТС кредити се стекнува диплома со додавка на соодветната струка, ако со закон поинаку не е уредено.

Во меѓународниот промет и дипломата на англиски јазик, стручниот назив по завршување на првиот циклус на стручни студии е baccalaureus, односно baccalaurea, со додавка на струката, ако со закон поинаку не е уредено.

Универзитетите и високите стручни школи можат да организираат специјалистички стручни студии од втор циклус за лица кои завршиле прв циклус на стручни, односно академски студии. Таквите студии траат една до две години и со нивно завршување се стекнува звање – специјалист од одредена струка (spec.) кое се користи покрај стручниот назив стекнат на стручните студии или академските студии од прв циклус.

 

Стручен и научен назив

 

Член 98

Стручните називи и академски степени „дипломиран“, „магистер“ и „доктор“ се дефинираат во Уредбата за Националната рамка на квалификациии согласно со Меѓународната Фраскатиева класификација на научните полиња.

 

Стручно образование пократко од три години

 

Член 101

За стекнување на стручни знаења и обука високообразовните установи можат да организираат стручно образование со траење и пократко од три години.

За стекнатите стручни знаења и обука од ставот 1 на овој член се издава сертификат или друга исправа утврдена во статутот на универзитетот, односно со правилникот на единицата на универзитетот, односно со статутот на самостојната висока стручна школа.

На лицето кое стеканало сертификат или друга исправа за стручно знаење, според програма која е дел од акредитирана студиска програма од прв циклус на високообразовни стручни студии може стекнатото стручно знаење и обука изразено во кредити да му се признае како дел од вискообразовна студиска програма. Стекнатите кредити се забележуваат во сертификатот или другата исправа од ставот 2 на овој член.

Лицето кое се стекнало со стручно знаење и со кредити согласно со ставот 3 на овој член и има знаење стекнато од други форми на учење кое ќе биде соодветно евалуирано од високообразовната установа може да ги продолжи студиите според студиската програма соодветна на стекнатите кредити и евалуираното знаење, според условите утврдени со статутот на универзитетот и правилникот на единицата, односно статутот на самостојната висока стручна школа.

 

Студиска програма за заедничка диплома

 

Член 102

Студиска програма за стекнување на заедничка диплома е студиска програма која универзитетот, односно неговата единица, односно самостојната висока стручна школа ја прифаќа и изведува заедно со еден или повеќе универзитети, односно самостојни високи стручни школи од Република Македонија или од странство акредитирани во земјата во која и е седиштето.

За студиски програми за стекнување на заедничка диплома универзитетот или негова единица, односно самостојната високообразовна установа покрај одредбите од овој закон за акредитација на студиска програма, мораат да ги земат предвид и мерките за формирање и прифаќање на студиската програма за стекнување на заедничка диплома, кои ги определува при акредитацијата Одборот за акредитација и евалуација на високото образование.

Заедничката диплома е јавен документ. Содржината и обликот на заедничката диплома како и прилозите кон дипломата ги определуваат универзитетот, односно самостојната висока стручна школа.

 

Еднакво вреднување на странско образование

 

Член 109

Се смета дека условите за запишување од членовите 107 и 108 на овој закон ги исполнува и лицето кое завршило образование според еднаква студиска програма во странство.

Со статутот на универзитетот се утврдуваат условите за упис од ставот 1 на овој член за лицето кое не завршило еднакво образование во странство.

 

Почеток и завршување на студиска година

 

Член 111

Студиската година почнува на 15 септември, а завршува на 14 септември следната година и се дели на два семестри, зимски и летен или на три семестри, со можност наставата да се остварува во циклуси. Почетокот и времетраењето на наставата по семестри се определува со статутот на универзитететот, односно самостојната високообразовна установа.

 

Завршување на студиите

 

Член 113

Студиите од прв циклус завршуваат со полагање на сите испити, изработка на дипломски труд или полагање на завршен испит, во согласност со студиската програма.

Студиите од вториот циклус завршуваат со полагање на сите испити, изработка на постдипломски (стручен или магистерски) труд и негова одбрана, во согласност со студиската програма.

Докторските студии завршуваат со полагање на сите испити, изработка и одбрана на докторски труд (дисертација).

Со студиската програма може да се утврди дека докторските студии од уметностите завршуваат со полагање на сите испити и полагање на завршен испит пред испитна комисија и/или со изработка или изведба на уметничко дело.

Постапката за пријава, оценка и одбрана на докторската дисертација односно изработката и/или изведбата на уметничкото дело се уредува со статутот на универзитетот.

 

Специјалистички стручни студии завршуваат со полагање на сите испити, изработка на стручен труд и/или со полагање на соодветен завршен испит во согласност со студиската програма.

Со завршувањето на студиите во согласност со овој член студентот стекнува соодветен стручно или академско звање или степен, како и други права согласно со посебните прописи.

 

Проверка на знаењето

 

Член 114

Проверката на знаењето на студентот, по наставните предмети, се врши континуирано во текот на наставно-образовниот процес и се изразува во поени.

За исполнувањето на обврски за полгање на испитот (по делови или во целина) студенот може да оствари најмногу 100 поени или да добе позитивна оценка која се изразува до 10 (десет), при што оценката 5 (пет) означува недоволен успех.

Проверката на знаењето по одделни наставни предмети се врши на начините определни во студиската програма и во роковите утврдени со статутот на високообразовната установа.

Универзитетот, односно самостојната висока стручна школа го утврдува начинот на проверка на знаењето и полгањето на испитот.

 

Приговор заради оценка од проверка на знаењето

 

Член 115

Студент, во рок од 24 часа, може да поднесе приговор до деканот односно директорот на високообразовната установа, ако не е задоволен од завршното оценување, односно од оценката, или ако смета дека испитот не е спроведен во согласност со овој закон и со правилникот на високообразовната установа, односно статутот на самостојната висока стручна школа.

Ако деканот утврди дека се исполнети условите од ставот 1 на овој член, наставникот ќе ја преиспита оценката од завршното оценување. Ако наставникот не ја преиспита оценката што ја утврдил, студентот испитот го полага пред тричлена комисија составена од наставници од исто или сродно наставно-научно подрачје, во наредните 24 часа, наредниот работен ден.

По барање на студентот му се овозможува да го повтори завршното оценување за повисока завршна оценка по наставен предмет во период од најмногу четири месеца од полагањето.

 

Диплома и додаток на диплома

 

Член 116

 

Студентот кој ќе ги изврши сите обврски по студиската програма за добивање на високо образование во кој било циклус на образование универзитетот и единицата на универзитетот, односно самостојната висока стручна школа врз основа на евиденцијата што се води за него му издава диплома. Со дипломата се потврдува дека студентот завршил студиска програма од прв, втор или трет циклус и се стекнува со соодветен стручен или научен назив. Составен дел на дипломата е додаток на дипломата.

Диплома и додаток на дипломата на универзитетот ја потпишува ректорот и деканот односно директорот на единицата на универзитетот и се оверува со сув печат на универзитетот.

Дипломата и додатокот на дипломата на самостојната висока стручна школа ја потпишува директорот и се оверува со сув печат на самостојната висока стручна школа.

Заедничката диплома и додаток на дипломата ја потпишуваат овластените лица на високообразовните установи кои организираат студиска програма за стекнување на заедничка диплома.

Други јавни исправи, во смисла на овој закон се: уверение, студентска легитимација и индекс.

Студентската легитимација служи за идентификација на студентот, како и за електронска евиденција за неговото присуство на наставата.

 

Глава десетта

 

НАСТАВНО-НАУЧНИ, НАСТАВНИ ЗВАЊА И СОРАБОТНИЦИ

Наставно-научни и наставни звања

Член 121

На факултетот наставно-научни звања се доцент, вонреден професор и редовен професор.

На факултетите во областа на филолошките науки и на другите високообразовни установи на кои се изведува настава по јазик наставно-стручни звања се лектор и виш лектор.

На високите стручни школи наставни звања се предавач, виш предавач и професор на висока стручна школа.

На високообразовните установи може да се врши избор и во научни звања согласно со Законот за научно-истражувачката дејност.

Високообразовна дејност може да врши само лице избрано во наставно-научно и наставно звање за времето за кое е избрано.

Високообразовна дејност, како наставно-научен односно наставен кадар, може да врши и лице странски државјанин, под исти услови утврдени во член 125 од овој закон. 38

 

Критериуми за избор

 

Член 124

Изборот во наставно-научни, научни и наставни звања се врши според критериумите  на универзитетот односно самостојната високообразовна установа, врз единствени критериуми за избор утврдени од Интеруниверзитетската конференција.

 

Засновање на работен однос

Член 133

Лицата избрани во наставно-научно, научно и наставно звање засноваат работен однос и остваруваат права и обврски од работен однос во согласност со овој и друг закон и колективен договор склучен меѓу мнозинскиот синдикат организиран во високообразовните установи во Република Македонија и Владата на Република Македонија.

Лицата избрани во наставно-научно, научно и наставно звање  кои се во работен однос на јавна високообразовна установа, вршат и здравствена дејност во јавна здравствена установа.

Лицата кои се во работен однос во здравствена установа, а се избрани во наставно-научно, научно и наставно звање на високообразовна установа, вршат и високообразовна дејност на високообразовната установа.

Условите и начинот според кои лицата од ставовите 2 и 3 на овој член вршат здравствена, односно високообразовна и научно-истражувачка дејност, се уредуваат со спогодба меѓу високообразовната и здравствената установа, во согласност со закон.

 

Еквиваленција на звања

Член 143

Заради вршење на високообразовна дејност, под условите утврдени со овој закон научните звања стекнати според одредбите на Законот за научно-истражувачката дејност, одговараат на следните наставнички звања утврдени со овој закон: научен советник на редовен професор, виш научен соработник на вонреден професор, научен соработник на доцент во високообразовна установа.

 

Престанок на работен однос поради исполнување на услови за пензија

 

Член 147

На лицето избрано во наставно-научно или наставно звање, кое во текот на учебната година го продолжило договорот за вработување согласно прописите за работните односи, работниот однос му трае до крајот на учебната година.

Редовен професор во пензија може да изведува студии од трет циклус или да работи на научно-истражувачки проект под условите определени со статутот на универзитетот, односно на самостојната високообразовната установа.

СТУДЕНТИ

 

Статус на студент

Член 149

Статусот на студент, а со тоа и член на академската заедница се стекнува со запишувањето на прв, втор и трет циклус на студии на универзитет, односно на самостојна високообразовна установа.

Статусот на студент се докажува со студентска легитимација.

 

Права и обврски на студентот

 

Член 150

Студентот има право на:

– квалитетни студии и образовен процес како што е предвидено со студиските програми,

– слободно искажување на мислење и ставови во текот на наставата и другите активности на високообразовната установа,

– право на изјаснување за квалитетот (оценување) на наставата и наставниците,

– редовно студирање и статус на редовен студент и право на вонредно студирање и статус на вонреден студент,

– редовно да напредува, да се образува и да го заврши студирањето под услови кои важеле при уписот,

– запишување и образование под еднакви услови утврдени со закон, статут и студиска програма,

– учество во управувањето со високообразовната установа согласно со овој закон и статутот на високообразовната установа,

– заштита на своите права и должности пред органите на високообразовната установа и

– заштита на личноста на студентот од злоупотреба и на неговото достоинство.

 

Студентот има право и да:

– може да напредува и да ги заврши студиите за пократко време отколку што е предвидено со студиската програма,

– студира истовремено на повеќе студиски програми од различни специјалности и да изучува дополнителни курсеви,

– ги продолжи студиите на друга високообразовна установа ако високообразовната установа на која е запишан престане со работа,

– ги користи библиотеката и базите на податоци, просторот, опремата (учебните помагала), софтверот и друга научна и стручна инфраструктура на универзитетот и неговите единици, односно на самостојната високообразовна установа,

– учествува во научно-истражувачката и стручната дејност при што му се гарантираат авторски, пронаоѓачки и слични права и награди,

– избира и да биде избиран како претставник на студентите во органите на високообразовните установи,

– користи услуги на студентскиот стандард (сместување, исхрана, здравствена заштита и друго), градски и меѓуградски превоз според условите утврдени со закон од вршителите на соодветните дејности,

– ги користи универзитетските објекти за спортска и културна дејност,

– преминува од една на друга високообразовна установа, односно од едни на други студии и при тоа да ги користи погодностите на кредит системот,

– учествува на работата на студентските организации,

– учествува во формите на организирање на студентските организации утврдени со статутот на универзитетот,

– ги продолжи студиите што ги прекинал под услови определени со статутот на високообразовната установа,

– користи распуст не помалку од 60 дена во рамките на една календарска година,

– добива државни или други стипендии или да користи финансиски кредит за издршка за време на школувањето,

– остварува соработка со студентите во земјата и во странство и

– остварува и други права согласно со закон и со статутот на високообразовната установа.

 

Студентот има обврска да:

– ги исполнува задачите пропишани во студиските програми,

– ги почитува одредбите од овој закон, статутот на високообразовната установа и другите правни акти на внатрешното уредување,

– ги применува решенијата на органот на управување, ректорот, односно директорот на самостојната високообразовна установа и

– да дејствува во согласност со студентскиот етички кодекс кој го подготвува и одобрува високообразовната установа во согласност со студентското претставување.

Студентите на сите степени на високо образование кои се без родители, слепи, глуви, инвалиди од прва и втора група, мајки со деца до шест годишна возраст и хоспитализираните имаат право на посебни погодности утврдени со статутот на високообразовната установа.

Правата од ставовите 1 и 2 и обврските од ставот 3 на овој член, студентот на високообразовната установа ги остварува во обем и според условите утврдени со закон и статутот на високообразовната установа.

Заради заштита на правата на студентите на секој универзитет се формира студентски правобранител. Надлежноста, изборот и работата на студентскиот правобранител се утврдува со статутот на универзитетот.

 

 

 

Правила на студирање

 

Член 153

Со статутот на универзитетот, односно на самостојната високообразовна установа, а поблиску со правилата на единица на универзитетот, односно со статутот на самостојната високообразовна установа поблиску се регулираат постапките и правилата.

 

Престанок на статусот на студент

 

Член 154

На студентот му престанува статусот на студент во високообразовната установа според условите и постапката утврдени со статутот на високообразовната установа. Статусот од ставот 1 на овој член престанува, ако студентот:

– дипломира,

– не ги заврши студиите во рокот утврден со закон и статутот,

– не го исполни условот за успис во повисока година во роковите утврдени со статутот и правилата,

– се испише и

– е исклучен.

Статусот од ставот 1 на овој член може да биде обновен според постапката утврдена со статутот на високообразовната установа, освен ако статусот не престанал со трајно исклучување. Трошоците за обновување на статусот ги поднесува студентот.

 

 

Учеството на студентите во управувањето

 

Член 156

Студентите учествуваат во управувањето со високообразовните установи преку претставниците кои ги избираат во студенскиот парламент на универзитетот, односно на самостојната високообразовна установа, студентскиот интеруниверзитски парламент, во органите на високообразовните установи, преку формите на самоорганизирање или на друг начин според условите утврдени со закон и статутот на високообразовната установа.

Учеството на студентите во органите на универзитетот, односно на самостојната високообразовна установа,  прашањата за кои рамноправно одлучуваат, бројот, начинот на избор и другите прашања од значење за остварување на нивните права се уредуваат со статутот на универзитетот и правилата на единиците на универзитетот, односно со статутот на самостојната високообразовна установа.

Учеството на студентите во интеруниверзитетскиот парламент, прашањата за кои рамноправно одлучуваат, бројот, начинот на избор и другите прашања од значење за остварување на нивните права, поблиску се уредуваат со статутот на интеруниверзитетскиот парламент.

 

Глава дванаесетта

 

ЕКВИВАЛЕНЦИЈА И ПРИЗНАВАЊЕ НА ВИСОКООБРАЗОВНИ КВАЛИФИКАЦИИ

 

Член 157

Еквиваленција и признавање на странски високообразовни квалификации се врши во согласност со овој закон и ратификуваните меѓународни договори.

Основен критериум за еквиваленција и признавање на странска високообразовна квалификација утврден со општиот систем за признавање на квалификациите со прописите на Европската унија е статусот на високообразовната институција која ја издала квалификацијата, односно дали истата е акредитирана и овластена од компетентни органи во матичната (или друга) држава за издавање квалификации, односно дипломи и свидетелства, а признавањето на странските високообразовни квалификации ќе се врши согласно со Европскиот кредит трансфер систем.

 

Член 159

За еквиваленција и признавање на странската високообразовна квалификација, министерот надлежен за работите на високото образование формира комисии по одделни подрачја и области, составени од пет члена од универзитетски професори од соодветна област Стручните и административно-техничките работи на комисиите ги врши министерството надлежно за работите на високото образование.

 

Член 160

Барателот кој не е задоволен од решението за признавање на странската високообразовна квалификација, може во рок од 15 дена од денот на приемот на решението, да поднесе жалба до Државната комисија за одлучување во управна постапка и постапка од работен однос во втор степен.