ЗА ЈАЗИЦИТЕ, КОМУНИКАЦИЈАТА, ПРАВАТА И ОБВРСКИТЕ

Расправата околу употребата на јазикот на припадниците на етничките заедници постепено ги потиснува сите останати теми на заедничкото живеење, почитувањето на разликите, практикувањето на правата, инклузијата и ексклузијата.

Токму во врска со оваа расправа, повторно се враќа на сцена и Рамковниот договор, се цитира, се издигнува на ниво на Устав (па и нешто повеќе од тоа) и се бара негово доследно спроведување (што и да се подразбира под ова).

Јас лично сметам дека треба позитивно да се одговори на сите барања на припадниците на албанската заедница во однос на употребата на јазикот (на сите нивоа и во сите размери).

Меѓутоа, бидејки ова барање е издигнато на ниво на колективно право, автоматски мора да следи и колективна одговорност. Имено дури и во самиот Рамковен договор (во точката 6.4) се истакнува дека: НИЗ ЦЕЛА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА И ВО НЕЈЗИНИТЕ МЕЃУНАРОДНИ ОДНОСИ СЛУЖБЕН ЈАЗИК Е МАКЕДОНСКИОТ ЈАЗИК. Уште повеќе, секаде каде што се спомнува употребата на јазикот што го зборува повеќе од 20% од населението, се употребува фразата: ДОПОЛНИТЕЛНО НА МАКЕДОНСКИОТ.

Во оваа смисла, сметам дека прва одговорност којашто ќе го следи даденото право мора да биде обврската на секој оној којшто ќе се вработи во државната администрација (во нејзиното пошироко значење на сите оние кои добиваат плата од буџетски средства – просветни работници, лекари, полицајци, шалтерски службеници) мора одлично да го зборува и пишува македонскиот јазик (што треба да биде потврдено со посебен тест при секое вработување). Во моментов постои токму спротивна ситуација на многу слабо познавање на македонскиот јазик токму од оние кои се во секојдневна комуникација со граѓаните.

Понатаму треба многу сериозно да се пристапи кон развивање на една многу поширока одговорност за добро знаење на македонскиот јазик од страна на секој припадник на албанската заедница што е во согласност со Уставот, меѓународните документи, одредбите на Рамковниот договор и логичните потреби од постоење на јазик на комуникација којшто ќе ја обезбеди унитарноста на државата (како што таа е дефинирана).

Во единиците на локалната самоуправа каде што се зборува и друг јазик покрај македонскиот од над 20% од населението, како многу природна може да се појави потребата од двојазичност на администратцијата (посебно онаа шалтерската). Тоа значи дека и Македонците ќе треба да го познаваат многу добро вториот јазик на којшто се зборува во општината.

Прашањето на колективните права и колективните одговорности мора да биде ставено на дневен ред за една поширока расправа. Имено, моменталната ситуација во која што се промовираат колективните права (посебно изразени во барањето за правична застапеност во државните органи), а индивидуална одговорност (за квалитетот на овие кадри на пример или родовиот состав или бројот на лицата со посебни потреби, …), е неодржлива на подолг период и може да внесе хаос во државната стуктура. Колективната одговорност може да се прошири и на плаќањето на даноците, плаќањето на струјата и водата, употребата на природните ресурси и сл. во сите области каде што над 20% од населението припаќа на друга етничка заедница.